İçeriğe geç

Bu rehber neyi anlatır?

Komisyon sorusu her görüşmede gelir. 'Yüzde kaç alıyorsunuz?' Cevabınız kısa, doğru ve kaynağı belli olmalı. Yetki belgesi ise sessiz bir konu. Sorun çıkana kadar kimse açmaz. Sonra bir adres değişikliği, bir unvan değişikliği ya da kaçırılan başvuru süresi işi karıştırır.

Bu rehber iki konuyu yan yana koyar. Anlatım, Resmî Gazete'de yayımlanan Taşınmaz Ticareti Hakkında Yönetmelik ve ilgili resmî metinlere dayanır. Hukuki görüş değildir. Metinler değişebilir; karar anında güncel metne ve il müdürlüğüne bakın. Oran, süre ve tutar gibi sayıları bilerek yazmadık: güncel sayıyı yönetmeliğin kendisinden okumanız gerekir.

Komisyonun adı hizmet bedeli

Yönetmelik 'komisyon' yerine 'hizmet bedeli' der. Yetkilendirme sözleşmesi, işletme ile iş sahibi arasında yapılan ve belli bir bedel karşılığında hizmet verilmesini öngören sözleşmedir. Bedel de bu sözleşmelerde yazılır. Sözlü anlaşma bırakmayın; yazılı olmayan bedel, tartışma çıkaran bedeldir.

Satışta ve kirada üst sınır

Yönetmeliğin 20. maddesi açıktır. Satışa aracılıkta hizmet bedeli oranı, alım satıma aracılık sözleşmesinde yer alan satış bedelinin KDV hariç yönetmelikte yazılı üst oranını aşamaz. Kiralamaya aracılıkta hizmet bedeli ise kiralamaya aracılık sözleşmesinde yer alan kira bedelinin KDV hariç yönetmelikte yazılı üst tutarını aşamaz; burada kira bedeli, sözleşmedeki aylık kiradır.

Üst sınır bir tavandır, hedef değil. Sınırın altında bir oran yazmak serbesttir. Üstüne çıkamazsınız. Sınırın güncel değerini ve hangi tutar üzerinden hesaplanacağını yönetmelik metninden okuyun; hesabı sözleşmedeki gerçek rakamla yapın. Rakam denemek için Emlak Komisyon Hesaplama aracını kullanabilirsiniz.

Ayrı sözleşme yapılsa da bir hizmet bedeli

Aracılık hizmetiyle birlikte yönetmeliğin 13. maddesindeki başka hizmetler de veriliyorsa, ayrı yetkilendirme sözleşmesi düzenlenmiş olsa bile yalnız bir hizmet bedeli alınabilir (madde 20/3). Alıcı ve satıcıyla ayrı ayrı sözleşme yapıldığında da aynı kural geçerlidir. Bu durumda bedel sözleşmelerde yeniden belirlenir ve üst sınırı aşamaz (madde 20/6).

Aksi kararlaştırılmadıkça bedel taraflar arasında eşit paylaşılarak ödenir (madde 20/5). Kimin ne kadar ödeyeceğini sözleşmeye yazın. Eşit paylaşım varsayılandır; yazarsanız farklı da kurabilirsiniz.

Hizmet bedeli ne zaman hak edilir?

Madde 20/4'e göre işletme, yetkilendirme sözleşmesine konu hizmetin verilmesi ile hizmet bedeline hak kazanır. Türk Borçlar Kanunu madde 521 ise simsarın ancak faaliyeti sonucunda sözleşme kurulursa ücrete hak kazandığını söyler. İkisini birlikte okuyun. Hak ediş anı sözleşmede açık yazılmalı. Tartışmalı bir dosyada hukuk danışmanınıza sorun.

Bir madde daha önemli: taşınmaz gösterme belgesini düzenleyen işletmeyi aradan çıkarıp doğrudan iş sahibinden alım veya kiralama yapılırsa, sözleşme süresi içinde hizmet bedeline hak kazanılır (madde 20/8). Bu yüzden gösterme belgesini her alıcı veya kiracı için ayrı ayrı düzenlemek önemlidir.

Yer göstermek ücretsiz

Taşınmazı gösterme hizmeti karşılığında herhangi bir bedel talep edilemez (madde 19/4). Gösterme, taşınmaz gösterme belgesiyle yapılır. Belgede hizmet bedeli oranı veya tutarı da yer alır. Birden fazla taşınmaz gösterirken alıcı veya kiracının imzası her taşınmaz için ayrı alınır.

Sözleşme şekli ve fazla ücret

Türk Borçlar Kanunu madde 520'ye göre taşınmazlar konusundaki simsarlık sözleşmesi yazılı şekilde yapılmadıkça geçerli olmaz. Madde 525'e göre sözleşmede aşırı bir ücret kararlaştırılmışsa, borçlunun istemiyle hâkim ücreti hakkaniyete uygun olarak indirebilir. Madde 523 ise simsarın, üstlendiği borca aykırı davranıp diğer tarafın menfaatine hareket etmesi ya da dürüstlük kurallarına aykırı olarak diğer taraftan ücret sözü alması halinde ücret ve gider haklarını kaybedeceğini söyler.

Yönetmeliğe aykırılıkta Bakanlık idari para cezası uygular (madde 22). Ceza tutarları kanunlarda ve güncel düzenlemelerde yer aldığı için bu yazıda verilmiyor.

Yetki belgesi nedir, kimden alınır?

Taşınmaz ticareti, yetki belgesine sahip işletme ve sözleşmeli işletmeler tarafından yapılır (madde 5). Belgeyi işletmenin bulunduğu yerdeki il müdürlüğü Bilgi Sistemi üzerinden verir, tadil eder, yeniler ve iptal eder. Belge her işletme ve sözleşmeli işletme için ayrı düzenlenir ve devredilemez. Terimin kısa tanımı için Yetki belgesi sayfasına bakabilirsiniz.

Belge verilmesinde aranan şartlar madde 6'da sayılıyor. Kısaca: meslek odasına kayıt, vergi mükellefiyeti, vergi ve oda kayıtlarında taşınmaz ticareti konusu, sorumlu emlak danışmanlarından en az birinin mesleki yeterlilik belgesi, ayrıca sorumlu emlak danışmanı için yaş, öğrenim, adli sicil, eğitim ve deneyim koşulları. Şartların tamamı ve güncel hâli için maddeyi okuyun.

Şartları taşıyan işletmeye başvurusu üzerine yönetmelikte yazılı süre içinde belge verilir (madde 7/3).

Tadil mi, yenileme mi?

Yönetmeliğin 8. maddesi, belgenin ne zaman tadil, ne zaman yenileme gerektirdiğini ayırır:

  • Ticaret unvanı veya işletme adı dışındaki bilgilerden biri değişirse belge tadil edilir. Örnek: adres.
  • Ticaret unvanı veya işletme adı değişirse belge yenilenir.

Başvuru, değişikliğin gerçekleştiği tarihten itibaren yönetmelikte yazılı süre içinde Bilgi Sistemi üzerinden yapılır. İl müdürlüğü de başvuruyu yönetmelikte yazılı süre içinde sonuçlandırır. İşletme adresi değişiminde tadil, unvan değişiminde yenileme halinde, işletmenin sözleşmeli işletmelerinin belgeleri de başvuru gerekmeden tadil edilir veya yenilenir. Süreleri güncel metinden doğrulayın.

Süreyi kaçırırsanız

Süresi içinde tadil veya yenileme başvurusu yapılmazsa Bakanlık Bilgi Sistemi üzerinden ya da yazılı uyarı yapar. Uyarıda verilen süre içinde de başvuru yapılmazsa yetki belgesi iptal edilir (madde 9/1-c). Belge şartlarından birini kaybeden işletme de yönetmelikte yazılı süre içinde başvuru yapmak zorundadır. Belge iptal edilen işletmenin sözleşmeleri feshedilmiş sayılır; iptalden önce verilmiş hizmetler için hizmet bedeline hak kazanılır (madde 20/9).

Maddede ayrıca, aykırılığı gideremeyen veya tekrarlayan işletme için iptal ve iptalden sonra belirli bir süre yeni belge verilmemesi hükmü var (madde 9).

İlanda yetki ve EİDS doğrulaması

İnternette ilan veren işletme, ilanında yetki belgesi numarasına, belgedeki işletme adı veya unvanına, il, ilçe, mahalle, ada ve parsel bilgilerine ve iletişim bilgisine yer verir (madde 14/2-i). Taşınmaz satıldı ya da kiralandıysa, vazgeçildiyse veya yetkilendirme sözleşmesi sona erdiyse ilan faaliyetine yönetmelikte yazılı kısa süre içinde son verilir (madde 14/2-h). Yetkili olmadığınız taşınmaz için ilan veremezsiniz (madde 14/2-j).

Ticaret Bakanlığı, Elektronik İlan Doğrulama Sistemi (EİDS) üzerinden kimlik ve yetki doğrulamasının taşınmaz ilanları için zorunlu hale geldiğini duyurdu. Duyuru, sosyal medya ve mesajlaşma uygulamalarındaki ilan niteliğindeki paylaşımları da kapsadığını belirtiyor. Bu nedenle bu platformlarda yalnızca EİDS doğrulaması yapılmış ilanın bağlantısını paylaşmak, bunun dışında ilan niteliğinde paylaşım yapmamak gerekir. Güncel kapsam için Bakanlığın duyurularına bakın.

Fiyat tarafında da bir hatırlatma: yönetmelikteki değişiklikle, internetteki taşınmaz ilanlarında genel ekonomik verilerle uyumlu olmayan ve haklı bir sebebe dayanmayan fiyat artışı yapılamıyor ve işletmeler bu ilanlara aracılık edemiyor (madde 12).

Sözleşmede komisyon: kısa kontrol listesi

  • Hizmet bedelini sözleşmede yazın: oran veya tutar. Bedel, yönetmelikteki güncel üst sınırı aşmasın.
  • Bedelin kim tarafından, hangi oranda ödeneceğini yazın. Yazmazsanız eşit paylaşım geçerli.
  • Satış aracılık sözleşmesine alım satım bedelini ve ödeme yöntemini, tapu harcı gibi masrafların paylaşımını da koyun (madde 16/2).
  • Kiralamada kira bedelini, artış kuralını ve ödeme yöntemini yazın (madde 17/2).
  • Cayma bedeli veya ceza koşulu koyacaksanız, tutarı toplam hizmet bedelini aşmayacak şekilde kurun (madde 15/2-d).
  • Belgeyi imzalatmadan önce okuma süresi verin, maddeleri açıklayın ve her tarafa bir suret teslim edin (madde 14/2-g).
  • Yetkilendirme ve aracılık sözleşmelerini yönetmelikte yazılı nüsha sayısında düzenleyin ve dosyayı yönetmelikte yazılı süre boyunca saklayın (madde 14/2-k).
  • Ortak çalışıyorsanız paylaşım usulünü hizmet ortaklığı sözleşmesine yazın. Hüküm yoksa bedel eşit paylaşılır (madde 20/7).

Müşteri 'çok yüksek' derse bedeli nasıl savunacağınız için Emlak Komisyonu Nasıl Savunulur? Hizmet Kalemleri rehberi yardımcı olur. Yetkilendirme sözleşmesinin hazırlanışı için Yetkilendirme Sözleşmesi Nasıl Yapılır? sayfasına bakın.

Yetki belgesi: genel akış

Aşağıdaki akış genel çerçevedir. Ekran adımları ve evrak listesi için il müdürlüğünün güncel duyurusuna bakın.

  1. Alma. Madde 6'daki şartları kontrol edin. Başvuruyu Bilgi Sistemi üzerinden, şartları gösteren belgelerle yapın. Kurumların sistemlerinden alınabilen belgeler elektronik ortamda temin edilir (madde 7).
  2. Sonuç. Şartlar tamamsa belge yönetmelikte yazılı süre içinde verilir. Red halinde gerekçe Bilgi Sistemi üzerinden bildirilir.
  3. Değişiklik. Bilgi değiştiğinde yönetmelikteki süreyi hemen başlatın. Unvan veya işletme adı dışında bir değişiklik tadil, unvan veya işletme adı değişikliği yenileme demektir.
  4. Personel bildirimi. Sorumlu emlak danışmanı ve emlak danışmanlarının işe başlama ve işi bırakma bilgilerini, sözleşmeli işletme bilgilerini olay tarihinden itibaren yönetmelikte yazılı süre içinde Bilgi Sistemine aktarın (madde 11).
  5. Harç. Yetki belgesi için Harçlar Kanunu'nda bir harç öngörülür. Güncel tutarı ve uygulamayı il müdürlüğünden ve Gelir İdaresi duyurularından doğrulayın.
  6. Kontrol. Belge numaranızı ilan şablonunuza koyun. EİDS doğrulamasını ilan paylaşmadan önce yapın.

Güvenli ödeme sisteminin kapsamı ayrı bir konu. Orada neyin açık kaldığını Güvenli Ödeme Sistemi: Emlak Satışında Danışman Ne Bilmeli? rehberinde bulabilirsiniz. Sistemin kullanım bedeli konusu orada işleniyor; komisyonla karıştırmayın.

Sık yapılan hatalar

  • Alıcıdan ve satıcıdan ayrı ayrı üst oranı almak. Alıcı ve satıcıyla ayrı sözleşme yapılsa da bir hizmet bedeli alınır ve sınır aşılamaz.
  • Yer göstermek için ücret istemek.
  • Adres değişikliğini bildirmeyi ertelemek. Süre, değişiklikten itibaren işler.
  • Unvan değişikliğini tadil sanmak. Unvan veya işletme adı değişirse yenileme gerekir.
  • İlana yetki belgesi numarası koymamak ya da satılan taşınmazın ilanını yönetmelikteki süreden uzun açık tutmak.

Sık Sorulan Sorular

Taşınmaz Ticareti Hakkında Yönetmelik madde 20'ye göre satışa aracılıkta hizmet bedeli, aracılık sözleşmesinde yer alan satış bedelinin KDV hariç yönetmelikte yazılı üst oranını aşamaz. Kiralamaya aracılıkta hizmet bedeli, kira bedelinin KDV hariç yönetmelikte yazılı üst tutarını aşamaz. Güncel değerler için yönetmelik metnine bakın.

Yönetmelik, alıcı ve satıcıyla ayrı sözleşme yapılmış olsa da bir hizmet bedeli alınabileceğini söylüyor. Bu bedel üst sınırı aşamaz. Sözleşmede aksi kararlaştırılmadıkça taraflar bedeli eşit paylaşarak öder.

Hayır. Yönetmelik madde 19'a göre taşınmazı gösterme hizmeti karşılığında herhangi bir bedel talep edilemez. Gösterme, taşınmaz gösterme belgesi düzenlenerek yapılır.

Ticaret unvanı veya işletme adı dışındaki bir bilgi değişirse yetki belgesi tadil edilir. Unvan veya işletme adı değişirse belge yenilenir. İki durumda da başvuru, değişikliğin gerçekleştiği tarihten itibaren yönetmelikte yazılı süre içinde Bilgi Sistemi üzerinden yapılır.

Başvuru süresinde yapılmazsa Bakanlık uyarı gönderir. Uyarıda verilen süre içinde de başvuru yapılmazsa yetki belgesi iptal edilir (Yönetmelik madde 9).

Yönetmelik madde 14'e göre ilanlarda yetki belgesi numarasına, belgedeki işletme adı veya unvanına ve iletişim bilgisine kolay okunabilir şekilde yer verilir. Ticaret Bakanlığı ayrıca kimlik ve yetki doğrulamasını EİDS üzerinden zorunlu hale getirdiğini duyurdu.

Sonraki adım: Emlak Komisyon Hesaplama

Aynı kümeden rehberler

Kısa cevap

Taşınmaz Ticareti Hakkında Yönetmelik, emlak aracılık hizmet bedeline bir üst sınır koyar: satışta satış bedelinin KDV hariç belirli bir oranı, kirada ise KDV hariç belirli bir kira tutarı aşılamaz. Alıcı ve satıcıyla ayrı sözleşme yapılsa bile tek bir hizmet bedeli alınır. Yetki belgesinde ise bilgi değişince belgenin tadil mi yoksa yenileme mi gerektirdiği ve başvurunun yönetmelikte yazılı süre içinde yapılması önem taşır. Oran ve süreler değişebileceği için bu rehberde rakam yazmıyoruz; güncel değerleri yönetmelikten okuyun. Hukuki görüş değildir.

RE-OS'u Yakından Tanıyın

Eğitimlere katılın, ekran görüntülerini inceleyin; hazır olduğunuzda üye olun, destek ekibimiz sizinle iletişime geçsin.