İçeriğe geç

Bu rehber neyi anlatır?

Hisseli tapulu bir taşınmaz satışı, önalım hakkı yüzünden masada sürpriz çıkarabilir. Alıcı ödemeyi yapar, tapu devri biter. Sonra bir paydaş çıkar ve 'Ben bu payı almak istiyorum' der. Bu dava, satışı ve komisyon dosyasını askıda bırakabilir.

7571 sayılı Kanun bu alandaki kuralları değiştirdi ve konuyla ilgili bir Anayasa Mahkemesi kararı da var. Bu yazı, günlük işinizi ilgilendiren kısmı sade bir dille toplar. Süre, tarih ve tutar yazmıyoruz; çünkü bunlar değişebilir ve her dosyada satış tarihine göre farklı işleyebilir. Güncel rakam ve süreler için Türk Medenî Kanunu'nun güncel metnine bakın.

Önalım hakkı nedir, kimde olur?

Türk Medenî Kanunu (TMK) madde 732'ye göre paylı mülkiyette bir paydaş payını tamamen veya kısmen üçüncü kişiye satarsa diğer paydaşlar önalım hakkını kullanabilir. Kısaca: hisseli tapuda satış serbest görünse de paydaşlar araya girebilir. Terimin kısa tanımı için Önalım hakkı sayfasına, hisseli yapı için Hisseli tapu sayfasına bakabilirsiniz.

Hak, alıcıya karşı dava açılarak kullanılır (TMK madde 734). Dava, alıcıyı da satıcıyı da ilgilendirir. Danışman olarak siz de süreçte ortada kalırsınız. Çünkü kapora, randevu ve takvim konuşulurken bu ihtimali bilmek işinizi korur.

Bir ayrım daha var. Kanundan doğan önalım ile sözleşmeden doğan önalım farklıdır. Sözleşmeden doğan önalım hakkı tapu kütüğüne şerh verilince geçerli olur ve şerhin etkisinin bir süre sınırı vardır (TMK madde 735). Tapu kaydında şerh görürseniz bu başlığı hatırlayın.

7571 sayılı Kanun ne değiştirdi?

7571 sayılı Kanun, TMK madde 733 ve madde 734'ü değiştirdi. Dört nokta öne çıkıyor.

  • Süre kuralı yenilendi. Önalım hakkı, satışın hak sahibine bildirilmesinden itibaren işleyen bir süreyle, bildirim yapılmamış olsa bile satış tarihinden itibaren işleyen bir üst süreyle düşer. Sürelerin güncel uzunluğunu TMK madde 733'ün güncel metninden okuyun.
  • Bildirim önem kazandı. Metne göre satış, alıcı veya satıcı tarafından diğer paydaşlara noter aracılığıyla bildirilir. Bildirim tarihini dosyaya yazmak bu yüzden değerlidir.
  • Bazı satışlar dışarıda kaldı. Devlet İhale Kanunu kapsamında yapılan satışlarda ve cebrî artırmayla yapılan satışlarda önalım hakkı kullanılamaz.
  • Bedel kuralı değişti. Dava konusu payın rayiç bedelini hâkim belirler. Hak sahibi, bu bedeli ve alıcıya düşen tapu giderlerini hâkimin gösterdiği yere, verilen süre içinde nakden yatırır. Yatırmazsa payın hak sahibi adına tesciline karar verilemez.

Eski satışlarda hangi kural geçerli?

TMK Geçici Madde 1'e göre madde 733'teki değişiklikler, yürürlüğe girdiği tarihten önce yapılmış satışlara uygulanmaz. Bu satışlarda önceki hükümler uygulanmaya devam eder. Yani Kanunun yürürlüğünden önce imzalanıp tapuda yapılmış bir satışta eski, farklı bir süre gündeme gelebilir.

Madde 734'teki değişiklik için ise tersi yazılı: yürürlükten önce açılmış davalara da uygulanır.

Pratik sonuç: bir hisseli satış dosyasına bakarken önce satışın tarihine bakın. Tarih, hangi sürenin işleyeceğini belirler. Hesabı ve yorumu avukata bırakın.

Önalım hakkından vazgeçilebilir mi?

Evet, ama şekil önemli. TMK madde 733'e göre önalım hakkından feragat resmî şekilde yapılır ve tapu kütüğüne şerh verilir. Belirli bir satışta önalım hakkını kullanmaktan vazgeçme ise yazılı şekle tâbidir. Bu vazgeçme satıştan önce de sonra da yapılabilir.

Danışman için kural basit: sözlü 'bize bir şey demez' yetmez. Paydaşların vazgeçme belgesi varsa dosyaya koyun.

Anayasa Mahkemesi kararı ne anlama geliyor?

Mevzuattaki dipnotlara göre, TMK madde 734'te yer alan bedelle ilgili bir fıkra hakkında Anayasa Mahkemesi iptal kararı verilmiş ve iptalin yürürlüğe girmesi için ayrı bir tarih belirlenmiştir. Karar gerekçesine ve ayrıntısına bu yazıda girilmiyor.

Yürürlüğe girme zamanı ve sonrasında hangi kuralın uygulanacağı için resmî metni izleyin. Yeni satışlarda ve açılmış davalarda kuralın nasıl işleyeceğini, tarih yaklaştıkça avukatınızla netleştirin.

Hangi durumlarda önalım hiç gündeme gelmez?

TMK madde 732, paylı mülkiyetteki pay satışını düzenler. Pay satışı olmayan işlemlerde bu madde üzerinden bir hak aramak yerine tapu kaydına ve hukukçuya bakın. Cebrî artırma ve İhale Kanunu satışları da yukarıda anlatıldığı gibi dışarıda kalır.

Her tapu kaydının üzerindeki şerh ve kayıtlar farklıdır. Şüphe varsa kaydı birlikte okuyun, işlemi hukukçuya gösterin.

Satış sözleşmesi ve tapu sürecinde emlakçı ne yapar?

Hukuki karar sizin işiniz değil. Ama dosyanın düzeni sizin işiniz. Aşağıdaki adımlar riski görünür kılar ve müşterinizi doğru kişiye yönlendirir.

  1. Tapu kaydını erken görün. Hisseli mi, şerh var mı, kimler paydaş? Müşterinizin izniyle kaydı alın, ama kişisel veriyi gereksiz dolaştırmayın.
  2. Önalım ihtimalini satıcıya ve alıcıya baştan söyleyin. Hisseli satışta paydaşların hakkı olabileceğini kısa bir cümleyle anlatın. Sonuç vaat etmeyin.
  3. Bildirim tarihini kaydedin. Noter aracılığıyla yapılan bildirimin tarihini, kimin yaptığını ve kime yapıldığını dosyaya yazın. Süre bu tarihe bağlı işler.
  4. Vazgeçme belgesini isteyin. Paydaşlardan yazılı vazgeçme geliyorsa kopyasını dosyaya alın. Resmî şekilde feragat için tapu şerhini kontrol ettirin.
  5. Bedeli gerçeği yansıtacak şekilde yazın. Harçlar Kanunu'na göre harç, emlak vergisi değerinden az olmamak üzere beyan edilen bedel üzerinden hesaplanır. Gerçeği yansıtmayan beyan tespit edilirse fark için harç tarh edilir ve ceza uygulanır. Düşük beyan önerisinden uzak durun.
  6. Sözleşmenin şeklini avukata sorun. Taşınmaz satışı resmî şekle tâbidir. Hangi yolun uygun olduğuna avukat karar versin. Sözleşme türü için Taşınmaz satış sözleşmesi sayfası fikir verir.
  7. Takvim tutun. Satış tarihi, bildirim tarihi, hesaplanan süre sonu. Takvimi iki yerde saklayın: dosyada ve ajandada. Satış Kanunun yürürlüğünden önceye aitse bunu ayrıca not edin.
  8. Yazılı yetkilendirme sözleşmenizi güncel tutun. Hizmet bedeli ve kapsam yazılı olsun. Satış süreci uzarsa kayıt hazır olur. Hazırlık için Yetkilendirme Sözleşmesi Nasıl Yapılır? rehberine bakın.

Bu liste mevzuatın yerini tutmaz. Amaç, tapu günü sürpriz yaşanmamasıdır.

Sık Sorulan Sorular

Önalım hakkı, paylı mülkiyette bir paydaşın payını üçüncü kişiye satması hâlinde diğer paydaşların kullanabildiği yasal haktır (TMK madde 732). Hak, alıcıya karşı dava açılarak kullanılır.

Hak, satışın hak sahibine bildirilmesinden itibaren işleyen bir süreyle ve her hâlde satış tarihinden itibaren işleyen bir üst süreyle düşer (TMK madde 733). Sürelerin güncel uzunluğu için kanun metnine bakın; yürürlükten önceki satışlarda önceki hükümler uygulanmaya devam eder.

7571 sayılı Kanun, TMK madde 733 ve madde 734'ü değiştirdi. Süre ve bildirim kuralı, satış bildiriminin noter aracılığıyla yapılması ve bedelin hâkimin gösterdiği yere yatırılması gibi noktalar bu değişiklik kapsamında yer alıyor.

Hayır. TMK madde 733'e göre Devlet İhale Kanunu kapsamında yapılan satışlarda ve cebrî artırmayla satışlarda önalım hakkı kullanılamaz.

Mevzuattaki dipnotlara göre madde 734'teki bedelle ilgili bir fıkra hakkında iptal kararı verilmiştir ve iptalin yürürlüğü ayrı bir tarihe bağlanmıştır. Karar ayrıntısı bu yazıda yer almıyor; yürürlük ve sonrası için resmî metni izleyin.

Evet. Feragat resmî şekilde yapılır ve tapu kütüğüne şerh verilir. Belirli bir satışta kullanmaktan vazgeçme yazılı şekle tâbidir ve satıştan önce veya sonra yapılabilir (TMK madde 733).

Aynı kümeden rehberler

Kısaca

Önalım, paylı (hisseli) mülkiyette bir paydaş payını üçüncü kişiye satınca diğer paydaşların kullanabildiği yasal haktır. 7571 sayılı Kanun, Türk Medenî Kanunu'nun önalım hükümlerini değiştirdi: hakkın hangi sürelerde düştüğü, satışın paydaşlara bildirilmesi ve bedelin yatırılması kuralları yenilendi, eski satışlar için ise önceki hükümler uygulanmaya devam ediyor. Bu rehber hukuki görüş değildir; somut dosyada avukatınızla çalışın.

RE-OS'u Yakından Tanıyın

Eğitimlere katılın, ekran görüntülerini inceleyin; hazır olduğunuzda üye olun, destek ekibimiz sizinle iletişime geçsin.