İçeriğe geç

Ayni hak - tanım

Ayni hak, bir eşya üzerinde doğrudan kullanılabilen ve herkese karşı ileri sürülebilen haktır. Mülkiyet, intifa ve ipotek bu haklara örnektir.

Bu sayfadaki tanım genel bilgi içindir; hukuki veya mali tavsiye değildir.

Örnek

Kiracı alıcı: Yıllardır oturduğu evi satın almak isteyen kiracı kendisinin zaten bir hakkı olup olmadığını sorar. Danışman kiracılığın sözleşmeye dayandığını, ayni hakların ise tapuda görünen doğrudan haklar olduğunu ayırarak güncel kayda bakar.

Sık yapılan hatalar

  • Her kullanım hakkını ayni hak olarak görmek; kira gibi sözleşme hakları herkese karşı ileri sürülemez.
  • Ayni hakkı yalnız mülkiyet sanmak; intifa ve ipotek de ayni haktır.

Müşteri "hak" derken neyi kastediyor

Müşteri "bu evde hakkım var" dediğinde iki ayrı şey söyleyebilir. Biri, doğrudan evin üzerindeki bir hak; diğeri, birinden bir şey isteme hakkı. Ayni hak birinci gruptur: eşya üzerinde doğrudan kullanılır ve herkese karşı ileri sürülebilir.

Kanun mülkiyeti şöyle tarif eder: bir şeye malik olan kimse, hukuk düzeninin sınırları içinde o şey üzerinde dilediği gibi kullanma, yararlanma ve tasarrufta bulunma yetkisine sahiptir. Mülkiyet bu nedenle en geniş ayni haktır.

Tapuda görülen ayni haklar

Mülkiyet (Ne sağlar: Kullanma, yararlanma ve tasarruf yetkisi; Tapuda kuruluş: Tescille kazanılır).

İrtifak hakkı (Ne sağlar: Yüklü taşınmazın belirli biçimde kullanılması; Tapuda kuruluş: Tapu kütüğüne tescil şarttır).

İntifa hakkı (Ne sağlar: Konusu üzerinde tam yararlanma yetkisi; Tapuda kuruluş: Taşınmazda tescille kurulur).

Üst hakkı (Ne sağlar: Arazinin altında veya üstünde yapı yapma ya da yapıyı muhafaza etme yetkisi; Tapuda kuruluş: İrtifak hakkı olarak kurulur).

Taşınmaz rehni (Ne sağlar: Alacağı güvenceye alma; Tapuda kuruluş: Ancak ipotek, ipotekli borç senedi veya irat senedi şeklinde kurulabilir).

Hak mı, alacak mı: kısa ayrım

Kiracının "evi kullanma hakkı" bir kira sözleşmesinden doğar ve kiraya verene yöneliktir. Tapudaki irtifak ya da intifa hakkı ise taşınmazın kendisine bağlanmıştır. Aynı evde ikisi birlikte bulunabilir; kiracı sözleşmeyle, intifa hakkı sahibi tescille hak kazanmıştır.

Kira, alım ya da önalım sözleşmelerinden doğan haklar tapu kütüğüne şerh edilebilir. Şerh, bir ayni hak kurmaz; ancak şerh verilen hak, sonradan hak kazananlara karşı ileri sürülebilir hale gelir.

Hakkın nasıl kazanıldığına bakın

Ayni haklar farklı yollarla doğabilir. Satış gibi hukuki işlemle devredilen taşınmazda sözleşme resmî şekilde düzenlenmelidir. Miras, mahkeme kararı, cebri icra, işgal ve kamulaştırma hallerinde mülkiyet tescilden önce kazanılır; ancak malikin tasarruf işlemleri yapabilmesi tescile bağlıdır. Yani mirasçı olduğu için "benim evim" diyen biri, tapu kaydına geçmeden satış yapamaz.

Sahada üç soru

Kayıtta mülkiyetin dışında hak var mı? Tapu kaydının beyanlar, şerhler ve rehin bölümlerine bakın. Hak kimin lehine, hangi süre için? Süre ve kapsam resmî senette yazar. Satış sonrası bu hak yeni malike de uygulanıyor mu? Bunu tapu müdürlüğünden ve avukattan öğrenin.

Sık sorulan sorular

Ayni hak ne anlama gelir?

Eşya üzerinde doğrudan kullanılabilen ve herkese karşı ileri sürülebilen haktır; mülkiyet, intifa ve ipotek örnektir. Taşınmazda çoğu tapu siciline kayıtla geçerli olur.

Ayni hak ve kişisel hak aynı şey mi?

Ayni hak eşya üzerinde doğrudan kullanılır, herkese karşı ileri sürülür. Kişisel hak yalnız karşı tarafa yöneliktir. Hangisinin tapuda göründüğüne güncel kayıttan bakın.

Ayni hak tapuya yazılmadan doğar mı?

Genel kural olarak taşınmazda mülkiyet tescille kazanılır. İrtifak hakkı için tescil şarttır. İntifa hakkı taşınmazlarda tapu kütüğüne tescil ile kurulur. Bu nedenle ayni hakları tapu kaydından okumak gerekir.

Üst hakkı ayni hak mı?

Evet. Taşınmaz maliki, üçüncü kişi lehine arazisinin altında veya üstünde yapı yapma ya da mevcut yapıyı muhafaza etme yetkisi veren bir irtifak hakkı kurabilir.

Tapu siciline neler kaydedilir?

Tapu siciline taşınmaz olarak arazi, taşınmazlar üzerindeki bağımsız ve sürekli haklar ile kat mülkiyetine konu bağımsız bölümler kaydedilir. Sicil herkese açıktır; ilgisini inandırıcı kılan kişi kütükteki sayfanın örneğini isteyebilir.

Ayni hak - dayanak

Tanımın dayandığı kaynaklar:

  • Türk Medeni Kanunu (4721), md. 683, 794

Ayni hak - ilişkili terimler

  • Mülkiyet

    Mülkiyet, bir şey üzerinde kanunun sınırları içinde tam yetki sağlayan, en geniş ayni haktır.

  • İntifa hakkı

    İntifa hakkı, başkasına ait bir taşınmazı kullanma ve ürünlerinden yararlanma hakkıdır.

  • Zilyetlik

    Zilyetlik, bir şey üzerinde fiilî hâkimiyet sahibi olma durumudur.

  • Üst hakkı

    Üst hakkı, başkasının arsası üzerinde yapı yapma ve bu yapıya sahip olma hakkını veren ayni haktır.

Ayni hak - kısaca

Ayni hak, bir eşya üzerinde doğrudan kullanılabilen ve herkese karşı ileri sürülebilen haktır.

Ayni hak ve RE-OS

Eğitimlere katılın, ekran görüntülerini inceleyin; hazır olduğunuzda üye olun, destek ekibimiz sizinle iletişime geçsin.